Historia Fabryki

Historia Fabryki

Historia żyrardowskiEJ FABRYKI WYROBÓW lnIARSKICH

 

24 czerwca 1829 r. założono spółkę „Karol Scholtz i Współka”, której celem było rozwijanie mechanicznego przędzenia lnu na machinach wg wynalazku Filipa de Girarda oraz urządzenie w Rudzie Guzowskiej „przędzalni lnu i konopi, tudzież tkalni”

9 sierpnia 1830 r. spisano akt powołania Towarzystwa Wyrobów Lnianych pod firmą „Karol Scholtz i Współka”, której założycielami byli: bracia Henryk, Jan, Tomasz Łubieńscy, a także Józef Lubowidzki i Karol Scholtz. Przystąpiono do budowy przędzalni mechanicznej i tkalni ręcznej wg projektu znanego architekta warszawskiego Jana Jakuba Gaya (1803-1849)

24 lipca 1833 r. ruszyła produkcja w nowo wybudowanej fabryce wyrobów lnianych w Żyrardowie. Kierownikiem technicznym fabryki został Filip de Girardfrancuski wynalazca maszyn do mechanicznej obróbki lnu

1843 r. fabryka uzyskała prawo używania herbu cesarskiej Rosji na etykietach swoich wyrobów, które potwierdzone zostało w roku 1870 i 1896. Od roku 1905 firma posiadała tytuł dostawcy Dworu Jego Cesarskiej Mości

1 czerwca 1847 r. Bank Polski, wobec niewypłacalności Towarzystwa, przejmuje fabrykę pod zarząd

13 marca 1857 r. Fabrykę Wyrobów Lnianych nabyli za 96 tys. rubli Karol Teodor Hielle i Karol August Dittrich, niemieccy przedsiębiorcy. W ciągu kilkudziesięciu lat zakłady żyrardowskie osiągnęły pozycję monopolisty w swojej branży. Zatrudniały ponad 9 tys. robotników. Lniane obrusy i serwety z żyrardowskiej fabryki znane były i cenione na całym świecie. W latach 1857-1914 obok fabryki wybudowano osadę fabryczną, na którą składało się osiedle murowanych z czerwonej cegły domów dla robotników, dzielnica willowa dla kadry kierowniczej i właścicieli fabryki, a także kościoły, szkoły, przedszkole, szpital, resursa, dom kultury, pralnia i łaźnia miejska

15 czerwca 1875 r. fabrykę żyrardowską zwiedza Henryk Sienkiewicz, pisząc reportaż do „Gazety Polskiej”

1880 r. zakłady posiadały szeroko rozwiniętą sieć sklepów i składów fabrycznych w kraju i na terenie carskiej Rosji m.in. w Warszawie, Łodzi, Lublinie, Moskwie, Petersburgu, Kijowie, Odessie, Kownie, Grodnie, Wilnie, Rydze

23 – 28 kwietnia 1883 r. pierwszy w Królestwie Polskim powszechny strajk żyrardowskich szpularek. Bezpośrednią przyczyną było obniżenie płacy szpularkom. W strajku wzięła udział cała pomad 8 tys. załoga fabryki oraz mieszkańcy Żyrardowa

19 kwietnia 1885 r. utworzono Towarzystwo Akcyjne Zakładów Żyrardowskich Hiellego i Dittricha, którego statut zatwierdził car Aleksander III. Kapitał zakładowy ustanowiony został w wysokości 9 mln rubli, co stawiało je w rzędzie największych towarzystw akcyjnych w Królestwie Polskim. Prezesem zarządu Towarzystwa został syn założyciela firmy Karol Dittrich jr

18 sierpnia 1900 r. zakłady żyrardowskie otrzymują największe wyróżnienie, nagrodę Grand Prix, na wystawie światowej w Paryżu. Wyroby żyrardowskiej fabryki lniarskiej były wielokrotnie honorowane i odznaczane na krajowych i zagranicznych wystawach m.in. w Warszawie (1838 r., 1841 r.), Petersburgu (1839 r., 1870 r.) Moskwie (1843 r., 1865 r., 1882 r.), Londynie (1862 r.), Wiedniu (1873 r.), Filadelfii (1876 r.), Amsterdamie (1883 r.) i Antwerpii (1885 r.)

16-17 lipca1915 r. wojska rosyjskie, cofając się wraz z frontem na wschód, wysadzają główne budynki fabryczne, wywożąc w głąb Rosji maszyny, urządzenia i materiały, wielkość strat oceniono na 5 mln rubli w złocie

16 maja 1919 r. Zakłady Żyrardowskie przyjęto pod przymusowy zarząd państwowy i rozpoczęto ich odbudowę nakładem 47 tys. marek polskich. W lipcu 1920 r. w fabryce pracowało ok. 3 tys. osób, a w czerwcu 1923 r. ok. 6 tys. robotników. Fabryka osiągnęła 85% przedwojennej produkcji

3 listopada 1923 rząd polski sprzedał Zakłady Żyrardowskie francuskiemu konsorcjum Marcela Boussaca. W wyniku rabunkowej gospodarki zakłady utraciły czołową pozycję jaką zajmowały w przemyśle włókienniczym przed I wojną światową

1934 r. apogeum „afery żyrardowskiej”, w trakcie której francuskie konsorcjum doprowadziło do masowych zwolnień robotniczych i do upadku fabryki, aresztowano dyrektorów. Zakłady przeszły pod przymusowy zarząd państwowy

30 listopada 1936 r. przejęcie zakładów żyrardowskich przez Państwowy Bank Rolny

12 września 1939 r. do Żyrardowa wkroczyły oddziały niemieckie. W czasie okupacji administracja niemiecka uruchomiła produkcję

31 lipca 1945 r. uruchomiono produkcję w Żyrardowskich Zakładach Przemysłu Lniarskiego

3 stycznia 1946 r. na mocy ustawy Krajowej Rady Narodowej „Towarzystwo Zakładów Żyrardowskich sp. Akcyjna” zostało upaństwowione

czerwiec 1947 r. fabryka otrzymała nazwę „Państwowe Zakłady Włókiennicze nr 1 w Żyrardowie”

23 czerwca 1950 r. zgodnie z zarządzeniem Ministra Przemysłu Lekkiego, zakłady zostały podzielone na trzy samodzielne przedsiębiorstwa państwowe. Z dniem 1 stycznia 1951 r. utworzono: Żyrardowskie Zakłady Przemysłu Lniarskiego i Bawełnianego w Żyrardowie, Żyrardowskie Zakłady Przemysłu Pończoszniczego w Żyrardowie,  Żyrardowskie Zakłady Przemysłu Odzieżowego w Żyrardowie. W styczniu 1952 r. wyodrębnione zostały Zakłady Przemysłu Bawełnianego w Żyrardowie, Żyrardowskie Zakłady Przemysłu Lniarskiego, Żyrardowskie Zakłady Przemysłu Bawełnianego i Żyrardowskie Zakłady Roszarnicze. W 1957 r. Zakłady Roszarnicze ponownie połączono z Żyrardowskimi Zakładami Przemysłu Lniarskiego

1955 r. nadano zakładom imię „Rewolucji 1905 r.”

styczeń 1961 r. powstało Centralne Laboratorium Przemysłu Lniarskiego w Żyrardowie, na bazie istniejącej od 1955 r. Centralnej Wzorcowni Włókien Łykowych

1964 r. nastąpiło połączenie Zakładów Przemysłu Bawełnianego z Żyrardowskimi Zakładami Tkanin Technicznych i Zakładami Materiałów Opatrunkowych w Zapolu w jedno przedsiębiorstwo pod nazwą Żyrardowskie Zakłady Tkanin Technicznych im M. Kasprzaka

1967 r. zaprojektowana i wyprodukowana w Żyrardowie tkanina firanowa została nagrodzona pierwszym po wojnie złotym medalem na Międzynarodowych targach w Lipsku

27 października 1981 r. podczas trwania strajku pracowników zakładów lniarskich Żyrardów odwiedził Lech Wałęsa. Strajk trwał przez trzy tygodnie do 12 października 1981 r.

29 czerwca 1991 r. na mocy zarządzenia Ministra Przemysłu Zakłady Przemysłu Lniarskiego im. Rewolucji 1905 r. „Żyrardów” w Żyrardowie zostały postawione w stan likwidacji

31 sierpnia 1993 r. powołano Spółkę Akcyjną Zakłady Lniarskie „Żyrardów”, której zadaniem było m.in. prowadzenie działalności produkcyjnej w zakresie produkcji lniarskiej

21 kwietnia 1997 r. ogłoszono upadłość spółki ZL „Żyrardów” S.A.

30 kwietnia 1999 r. ostateczne zamknięcie Zakładów Lniarskich. Kontynuatorami ponad 170-letniej tradycji lniarstwa są firmy: Żyrardów. Fabryka Lnu oraz Lniane Tkaniny Żakardowe Andrzej Borzykowski